ZABYTKI MIASTA

      Kamienna Góra w całości zachowała układ średniowiecznego miasta lokacyjnego. Stare miasto ma kształt zbliżony do owalu o wymiarach ok. 350m x 240m (dłuższa oś w kierunku południowy zachód - północny wschód) i ograniczone jest ulicami: Spacerową, Aleja Wojska Polskiego, Okrzei. Centrum stanowi rynek zbliżony kształtem do prostokąta o wymiarach ok. 60m x 70m.
Miasto zachowało bardzo liczny, bogaty i zróżnicowany zespół zabytków. W okresie po II Wojenie Światowej uległy one, w większości przypadków, znacznemu zniszczeniu.
Na terenie Kamiennej Góry znajduje się wiele, w większości również zniszczonych, obiektów historycznego XIX-wiecznego budownictwa przemysłowego.
 
Ratusz
Rynek
Ruiny zamku
Kościół pod wezwaniem Świętego Piotra i Pawła
Kościół pod wezwaniem Matki Bożej Różańcowej
Kaplica cmentarna
Cmentarz żydowski
Obeliski i pomniki
Inne wybrane obiekty zabytkowe
 
Ratusz (Plac Grunwaldzki 1)
Ratusz       Budynek w stylu neorenesansowym zaprojektowany przez wrocławskich architektów (Gatze i Böttcher). Projekt ratusza zatwierdzono na początku 1904 roku, a już w 1905 roku zakończono jego budowę.
Fasada główna budynku składa się z trzech brył:
   a) niższej - zwróconej do placu elewacją boczną,
   b) wyższej - zwróconej do placu ścianą szczytową,
   c) wieży, wtopionej między dwie pierwsze bryły.
Wystrój gmachu magistratu, zarówno zewnętrzny jak i wewnętrzny, zawiera wiele elementów nawiązujących do historii miasta (np. fryz na fasadzie budynku upamiętniający walkę z husytami oblegającymi miasto czy popiersia dobroczyńców miasta książąt świdnicko - jaworskich Bolka I i Bolka II w holu na pierwszym piętrze).
 
Więcej informacji o Ratuszu.
Witraż na półpiętrze klatki schodowej Ratusza
Witraże na sali witrażowej Ratusza
Wybrane elementy wnętrza Ratusza
Fryz na fasadzie Ratusza od strony Alei Wojska Polskiego
 
Na początek strony
 
Rynek (Plac Wolności)
Fragment rynku.       Rynek w kształcie prostokąta, na którym do 1873 roku stał ratusz miejski, otoczony jest barokowymi kamieniczkami z XVII i XVIII wieku - niektóre z podcieniami.
     Jedna z najładniejszych kamienic w rynku (Plac Wolności nr 6) zbudowana została na początku XVIII wieku, a projektantem jej był Martin Franz (autor projektu Kościoła Łaski w Kamiennej Górze - dzisiaj kościół pod wezwaniem Matki Bożej Różańcowej).
     W zabytkowej kamienicy (Plac Wolności nr 11) mieści się Muzeum Tkactwa Dolnośląskiego posiadające bogate zbiory obrazujące między innymi historię miasta.
     Z rynku wychodziło niegdyś 10 ulic (po dwie z każdego narożnika i po 1 ze środka dłuższych pierzei), obecnie wychodzi ich 6 (lub licząc bardzo dokładnie - 8).
 
Rynek w XIX w.
Panorama rynku
 
Na początek strony
 
Ruiny zamku (ul. Zamkowa)
Zamek przed pożarem.       W miejscu gdzie znajdują się ruiny zamku pierwszą budowlę obronną wznieśli być może już w XIII wieku templariusze.
Jednak bardziej prawdopodobne jest, że dwór założył przed 1508 r. Hans Schof (Schaffgotsch) z Chojnika. W latach 1565 - 1588 przebudowano istniejącego kompleksu dworskiego powstał okazały pałac w stylu renesansowym zbudowany na planie czworoboku, z wewnętrznym dziedzińcem otoczonym arkadami i potężną wieżą w południowo-zachodnim narożniku. Przed niespodziewanym napadem zamku strzegła fosa i mur zaopatrzony w blanki i baszty. Zamek został przebudowany w końcu XIX wieku. Spłonął w 1964 roku. Zachowany do dziś zarys czworobocznej wieży z końca XIX wieku i wewnętrzny dziedziniec otoczony arkadami. Widoczne są liczne otwory okienne w renesansowych obramieniach oraz renesansowe portale i fasada ozdobiona kolumnami. Zamek otacza częściowo zarośnięta fosa oraz pozostałości parku z ponad stuletnią aleją lipowo-dębową.
Kolejnymi, historycznie udokumentowanymi, właścicielami zamku byli:
  1. ród Schaffgotschów (od XVI wieku),
  2. krótko rodzina von Schindel, a następnie von Dyhrn,
  3. skoligacona z Schaffgotschami rodzina Promnitzów (od XVII wieku),
  4. spokrewnieni z Promnitzami członkowie rodziny Stolberg-Wernigerode (od połowy XVIII wieku).
Gośćmi w zamku byli między innymi: w sierpniu 1813 roku car Rosji Aleksander I i król Prus Fryderyk Wilhelm III, a w 1904 roku cesarz Niemiec Wilhelm II z małżonką.
 
Zamki Polskie. Kamienna Góra.
Weseliska, jakich mało ("Słowo Polskie" - 27.11.1998)
Ruiny zamku Grodztwo - seria zdjęć własnych z 02.04.2002 r. i 02.11.2003 r.
 
Na początek strony
 
Kościół pod wezwaniem Świętego Piotra i Pawła (Plac Grunwaldzki)
Wnętrza kościoła (początek XX w.).       Pierwszy kościół zbudowano w tym miejscu już przed 1295 rokiem. Ta średniowieczna świątynia uległa jednak zniszczeniu i odbudowana została w XIV wieku. W XV wieku kościół został ponownie przebudowany w związku ze zniszczeniami jakich doznał w wyniku pożaru. Z tego okresu pochodzą sklepienia prezbiterium oraz nawa główna.
W okresie reformacji kościół stał się świątynią protestantów. Kościół został wówczas rozbudowany: do nawy głównej i północnej części prezbiterium dodano nawy boczne, w których umieszczono empory.
W drugiej połowie XIX wieku dokonano znacznych zmian w wyposażeniu i wystroju kościoła, które przetrwały do dzisiaj (w oknach pojawiły się nowe witraże, wnętrza otrzymały neogotycki wystrój). Ostatnie zmiany w wyglądzie kościoła zaszły w latach 1969-72. (w tym nowa polichromia z postaciami polskich świętych: św. Maksymilian Kolbe, św. Kazimierz, św. Stanisław Kostka).
 
Więcej informacji o kościele
 
Na początek strony
 
Kościół pod wezwaniem Matki Bożej Różańcowej (Plac Kościelny)
Wnętrza kościoła (początek XX w.).       Kościół zbudowany został przez ewangelików w latach 1709 -1720 jako jeden z tzw. "Kościołów Łaski".
Projektantem kościoła był Martin Franz. Świątynia zbudowana w stylu barokowym na planie krzyża greckiego, z kopułą na skrzyżowaniu naw i wieżą nad wejściem do świątyni. Ramiona krzyża mają długość i szerokość 14 metrów, również 14 metrów ma średnica kopuły. Powierzchnia kościoła łącznie z jednokondygnacyjną emporą wynosi 1500 m2. Kościół jednorazowo może pomieścić 5 tysięcy wiernych.
Na uwagę zasługuje fakt, że kamiennogórska świątynia jest bardzo podobna do kościoła świętej Katarzyny w Sztokholmie.
Po II wojnie światowej, do 1958 roku kiedy to księża katoliccy przejęli świątynie i rozpoczęli remont, kościół ulegał powolnemu niszczeniu.
 
Więcej informacji o kościele

Na początek strony
 
Kaplica cmentarna (Kościół pomocniczy Bożego Ciała)
Kaplica znajduje się przy ulicy Katowickiej - po prawej stronie, na starym cmentarzu miejskim, idąc od strony centrum.
 
      Kaplica wzniesiona w XVI wieku o wyraźnych cechach neogotyckich po przebudowie w 1883 roku. Nad dwuspadowym dachem wznosi się wieżyczka sygnaturki. Przed kaplicą, nieco powyżej głównej alei, na murze cmentarnym umieszczono mieszczańskie płyty epitafijne.
Mijając po prawej stronie kaplicę, po lewej rozciąga się najstarsza część cmentarza, który jako katolicki istniał już w końcu XVIII wieku. (Cmentarz ewangelicki istniał na terenie obecnego parku miejskiego na Górze Kościelnej - nad obecną ulicą Piastowską.)
Przy końcu alei, po prawej stronie, znajduje się mogiła poświęcona "Pamięci 120 ofiar Filii obozu Gross - Rosen zamordowanych w latach 1941 - 1945 w Kamiennej Górze".
 
Na początek strony
 
Cmentarz żydowski
Cmentarz zlokalizowany jest przy ulicy Katowickiej - po prawej stronie, 50 m za starym cmentarzem miejskim, idąc od strony centrum.
 
Cmentarz żydowski       Niewielki, do niedawna zaniedbany, zabytkowy cmentarz założony w końcu XVIII wieku. Mimo zniszczeń zachowały się liczne płyty nagrobne, z dobrze czytel­nymi inskrypcjami w języku hebraj­skim i niemieckim.
Końcem sierpnia 2003 r. cmentarz został uporządkowany i ogrodzony dzięki zabiegom pracowników Muzeum Tkactwa Dolnośląskiego. W porządkowaniu udział brała młodzież, pracująca tutaj w ramach programu Antyschematy, którego celem jest porządkowanie i inwentaryzacja żydowskich cmentarzy w Polsce.
     Duży cmentarz żydowski znajdował się na południe od Góry Zamkowej nad Zalewem. W czasie budowy ośrodka wodnego ("Zalew") zdewastowany cmentarz zlikwidowano.
 
Cmentarz żydowski po uporządkowaniu - seria zdjęć własnych z 11.11.2003 r.
 
Na początek strony
 
Kamienny obelisk (1)(na wzgórzu po prawej stronie drogi wiodącej do Antonówki)
Obelisk pamiatkowy. Obelisk ustawiony został we wrześniu 1880 roku dla upamiętnienia parady wojsk rosyjsko - pruskich na tutejszych polach. Miała ona miejsce 10 sierpnia 1813 roku i brali w niej udział car Rosji Aleksander I i król Prus Fryderyk Wilhelm III (Obelisk stoi prawdopodobnie w miejscu, z którego władcy obserwowali paradę).
W tym czasie w okolicach Kamiennej Góry w ramach prowadzonej kampanii antynapoleońskiej rozlokowany był prawie 30-tysięczny korpus rosyjski składający się z 3 oddziałów piechoty, 1 oddziału artylerii i 8 regimentów Kozaków.
Kamienny obelisk (2) (Obelisk ten znajduje się na Górze Kościelnej po lewej stronie żółtego szlaku - wchodząc na górę od strony ul. Parkowej)
Obelisk ustawiony jest na miejscu nie istniejącego cmentarzyka, gdzie pochowano zmarłych od ran odniesionych w bitwach koło Trutnova, jakie toczyły się 27 - 28 czerwca 1866 roku w wojnie austriacko-pruskiej. Ranni żołnierze, wśród których było wielu Polaków, byli leczeni w kamiennogórskim szpitalu.
Pomnik został odsłonięty w 1866 roku, a ufundowany został przez ówczesny powiat kamiennogórski.
"Pospolity, bezmyślny wandalizm doprowadził do zniszczenia pomnika, a zwłaszcza tablicy, na której widniały nazwiska poległych."
 
Pomnik poświęcony pomordowanym w kamiennogórskiej filii obozu koncentracyjnego Gross-Rosen więźniom i jeńcom wojennym.
Pomnik ten znajduje się na Górze Kościelnej przy żółtym szlaku - wejście na górę od strony ul. Parkowej - powyżej kamiennego obelisku (2).
 
Na początek strony
 
Inne wybrane obiekty zabytkowe
  • Kamieniczki przy ulicy Karola Miarki,
  • Resztki dawnych murów obronnych (XV w.) - w podwórzu ratusza, wejście bramą od Alei Wojska Polskiego,
  • Kamienica wybudowana ok. 1910 r. mieszcząca obecnie Kamiennogórskie Centrum Kultury Sportu i Rekreacji - ul. Kościuszki 2,
  • Budynek Resursy Kupieckiej (ok. 1799) - ul. Okrzei 14,
  • Budynek wzniesiony w 1903 roku mieszczący dawniej Powiatową Radę Narodową, a obecnie ZUS - skrzyżowanie Alei Wojska Polskiego z ulicą Parkową,
  • Secesyjne budynki mieszczące zakłady odzieżowe "Kamodex" - ul. Waryńskiego.
Na początek strony
 
    Źródła:
  • Jan Lubieniecki, Z Dziejów Ziemi Kamiennogórskiej, Jelenia Góra 1996.
  • red. Stanisław Michalkiewicz, Kamienna Góra. Monografia geograficzno-historyczna miasta i okolic, Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, 1985.
  • Zygmunt Sarnecki, Bohdan Szarek, Kotlina Kamiennogórska, Wydawnictwo PTTK "Kraj", Warszawa 1994.
  • Andrzej Wolny, materiały zebrane (opracowanie niepublikowane).
  • folder "Kamienna Góra".

jartul@poczta.onet.pl  Uwagi, spostrz jartul@poczta.onet.pl eżenia, sugestie  jartul@poczta.onet.pl